Wtyk amerykański (Leptoglossus occidentalis) jest owadem pochodzącym z Ameryki Północnej. Do Europy został zawleczony pod koniec XX wieku, a z czasem zaczął pojawiać się również w Polsce. Dziś jego jesienne wizyty na balkonach, elewacjach i w mieszkaniach nie należą już do rzadkości.
Charakterystyczny brązowy owad osiąga około 1,5–2 cm długości. Uwagę zwracają jego długie odnóża, szczególnie rozszerzone fragmenty tylnych nóg, oraz jasny zygzakowaty wzór widoczny na skrzydłach.
Dlaczego właśnie jesienią próbuje wejść do domu?
Przez cieplejszą część roku wtyki żyją na zewnątrz. Żerują przede wszystkim na drzewach iglastych, wysysając soki z rozwijających się nasion i szyszek.
Sytuacja zmienia się wraz z nadejściem chłodniejszych dni. Owady zaczynają poszukiwać osłoniętych miejsc, które pozwolą im przetrwać zimę. W naturze mogą wykorzystywać różnego rodzaju szczeliny i kryjówki, ale budynki stworzone przez człowieka oferują im mnóstwo dodatkowych możliwości.
Dlatego jesienią można zauważyć wtyki gromadzące się na nasłonecznionych ścianach budynków, przy ramach okiennych czy na balkonach. Niewielka szczelina może wystarczyć, aby owad dostał się do środka.
Nie oznacza to, że mieszkanie jest brudne albo źle utrzymane. Wtyk nie pojawia się w domu z powodu resztek jedzenia. Szuka przede wszystkim bezpiecznego miejsca na chłodniejszą część roku.
Czy wtyk amerykański jest niebezpieczny dla człowieka?
Widok dużego, obcego owada w sypialni może wywołać niepokój, jednak wtyk amerykański nie jest typowym domowym szkodnikiem i nie poluje na ludzi.
Nie interesują go nasze zapasy żywności, nie rozmnaża się masowo w kuchennych szafkach i nie zachowuje się jak pluskwa domowa. Jego aparat gębowy służy przede wszystkim do pobierania pokarmu roślinnego.
Dlatego pojedynczy wtyk znaleziony w domu jest przede wszystkim uciążliwym, przypadkowym lokatorem szukającym miejsca do przezimowania.
Problemem może być za to jego mechanizm obronny.
Lepiej go nie zgniatać
Nazwa „wtyk” nieprzypadkowo kojarzy się wielu osobom z charakterystycznym zapachem. Zaniepokojony owad może wydzielić nieprzyjemną woń. To jego sposób obrony przed potencjalnym zagrożeniem.
Z tego powodu próba rozgniecenia owada gazetą, butem czy dłonią może przynieść skutek odwrotny do zamierzonego. Pozbędziemy się wtyka, ale w pomieszczeniu może pozostać trudny do zignorowania zapach.
Znacznie prostszym rozwiązaniem jest usunięcie go bez zabijania.
Można przykryć owada szklanką lub innym pojemnikiem, delikatnie wsunąć pod spód kartkę albo kawałek sztywnego papieru, a następnie wynieść go na zewnątrz.
Nie trzeba używać środków owadobójczych tylko dlatego, że w mieszkaniu pojawił się jeden osobnik.
Odkurzacz? Niekoniecznie najlepszy pomysł
Odruchowym rozwiązaniem bywa wciągnięcie owada odkurzaczem. Choć jest szybkie, może okazać się mało przyjemne.
Zaniepokojony wtyk może uwolnić substancje zapachowe wewnątrz urządzenia. W efekcie nieprzyjemna woń może być później rozprowadzana wraz z powietrzem wydostającym się z odkurzacza.
Jeżeli mamy możliwość złapania owada w pojemnik, będzie to zwykle prostsze i mniej kłopotliwe rozwiązanie.
Najlepiej nie dopuścić go do środka
Gdy wtyki zaczynają pojawiać się regularnie, warto przyjrzeć się miejscom, którymi mogą przedostawać się do budynku.
Pomagają przede wszystkim moskitiery oraz uszczelnienie szczelin przy oknach, drzwiach balkonowych i innych otworach prowadzących do wnętrza. Warto sprawdzić również miejsca przejścia przewodów czy rur oraz uszkodzone siatki w otworach wentylacyjnych – oczywiście bez ograniczania prawidłowej wentylacji.
Jesienią szczególnie łatwo o wizytę owada podczas wietrzenia. Jeśli na elewacji lub ramie okna znajduje się kilka wtyków, szerokie otwarcie okna może być dla nich gotowym wejściem.
Zamiast walczyć z kolejnymi osobnikami w mieszkaniu, skuteczniejsze jest więc ograniczenie dróg, którymi dostają się do środka.
Przybysz z drugiego końca świata
Obecność wtyka amerykańskiego jest również przykładem tego, jak gatunki mogą przekraczać naturalne bariery geograficzne wraz z globalnym transportem i handlem.
Owada po raz pierwszy stwierdzono w Europie pod koniec lat 90. XX wieku. Później szybko rozszerzał swój zasięg na kolejne państwa. W Polsce pierwsze obserwacje pochodzą z pierwszej dekady XXI wieku.
Jest gatunkiem obcym dla naszej rodzimej fauny. Jego obecność ma znaczenie przede wszystkim w kontekście drzew iglastych i gospodarki leśnej, ponieważ żeruje na nasionach roślin iglastych.
Dla mieszkańca bloku czy domu jednorodzinnego jesienne spotkanie z wtykiem ma jednak zwykle znacznie bardziej prozaiczny charakter.
Nieproszony gość, którego można po prostu wyprosić
Jeśli więc jesienią na zasłonie pojawi się duży brązowy owad z charakterystycznymi długimi nogami, nie trzeba sięgać po preparat owadobójczy ani rozpoczynać dezynsekcji mieszkania.
Najlepiej spokojnie złapać go do pojemnika i usunąć z pomieszczenia. Jeśli sytuacja się powtarza, warto znaleźć szczelinę, którą owady dostają się do środka.
I przede wszystkim – nie zgniatać.
